Ιστορικά στοιχεία

Η ιστορία της Ημαθίας είναι συνδεδεμένη με όλες τις φάσεις της Ελληνικής Ιστορίας. Η Ημαθία είναι μία από τις αρχαιότερες κατοικημένες περιοχές της Ελλάδας και το όνομά της σημαίνει αμμώδης περιοχή. Στα πανάρχαια χρόνια χαρακτήριζε την ευρύτερη περιοχή μεταξύ των ποταμών Αξιού και Αλιάκμονα. Η «ερατεινή Ημαθία», κατά τον Όμηρο (Β77, Ξ226), είχε ως όρια τον Αλιάκμονα, τον Κάτω Αξιό και το μυχό του Θερμαϊκού κόλπου. Κυριότερες πόλεις της ήταν οι Αιγές, η Πέλλα και η Βέροια. Για ένα διάστημα, μάλιστα, Ημαθία ονομαζόταν όλη η Μακεδονία.

Ο προϊστορικός οικισμός της Νέας Νικομήδειας χρονολογήθηκε στα 6.250 π.Χ.

Στα χώματα της Ημαθίας χτίστηκε η πρώτη πρωτεύουσα του Μακεδονικού βασιλείου, οι Αιγές. Είναι στη θέση του σημερινού δήμου Βεργίνας. Εκεί βρίσκεται το ανάκτορο και οι βασιλικοί τάφοι που ανακάλυψε ο Μανόλης Ανδρόνικος.

Το σημερινό κέντρο του νομού Ημαθίας, η Βέροια, αναφέρεται για πρώτη φορά από το Θουκυδίδη, τον 5ο αιώνα π.χ. Η πόλη γνώρισε μεγάλη ακμή στα ελληνιστικά χρόνια, γιατί από εκεί καταγόταν η δυναστεία των Αντιγονιδών που είχε το θρόνο της Μακεδονίας από το 294 έως το 168 π.χ. Στη Βέροια είχε την έδρα του το Κοινό των Μακεδόνων, η Συνέλευση δηλαδή εκπροσώπων των μακεδονικών πόλεων για την τέλεση κοινής λατρείας και αγωγών.

Το 54 μ.Χ. επισκέφθηκε τη Βέροια ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος κήρυξε σε δημόσιο βήμα το λόγο του Θεού. Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες μαρτυρούν την ακμή της πόλης κατά τους μεσαιωνικούς και μετέπειτα χρόνους. Στις αρχές του αιώνα μας η Βέροια αριθμούσε 72 χριστιανικούς ναούς. Σώζονται επίσης πολυάριθμα δείγματα της μακεδονικής λαϊκής αρχιτεκτονικής, ιδιαίτερα στις περιοχές Μπαρμπούτα και Κυριώτισσα.

ΑριστοτέληςΤην ίδια εποχή η Νάουσα γίνεται κέντρο χειροτεχνίας και αργότερα βιομηχανίας. Κοντά της βρίσκεται η αρχαία μακεδονική πόλη Μίεζα, που το Νυμφαίο της έμεινε στην ιστορία γιατί εκεί δίδαξε ο Αριστοτέλης τον Αλέξανδρο. Αυτό το ιερό των Νυμφών βρίσκεται σε ένα θαυμάσιο τοπίο γεμάτο με πλούσια βλάστηση και πηγαία νερά. Εκεί σώζονται το σπήλαιο και τα ερείπια των στοών και οι υπόσκιοι περίπατοι του βασιλικού σχολείου. Σε μικρή απόσταση έχουν ανασκαφεί οι περίφημοι μακεδονικοί τάφοι των Λευκαδίων με θαυμάσιες τοιχογραφίες. Ακόμη, οι αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως και το αρχαίο θέατρο της Μίεζας.

Τον Φεβρουάριο του 1822 οι Ναουσαίοι κήρυξαν την επανάσταση κατά των Τούρκων. Οι επαναστάτες νίκησαν τον τουρκικό στρατό του Κεχαγιά Μπέη. Ηταν μια συγκλονιστική μάχη. Για πρώτη φορά συγκροτημένος τουρκικός στρατός αναμετρήθηκε με ελληνικά σώματα και συνετρίβη. Οι μάχες γύρω από τη Νάουσα ήταν συγκλονιστικές. Στις 10 Απριλίου 1822 η Νάουσα έπεσε. Οι Τούρκοι την κατέστρεψαν ολοκληρωτικά. Οι τελευταίοι υπερασπιστές σκοτώθηκαν στον πύργο του Ζαφειράκη και τα γυναικόπαιδα προτίμησαν να πέσουν από τον καταρράχτη της Αράπιτσας στο σημερινό χώρο θυσίας παρά να πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Γι αυτή τη θυσία η Νάουσα ανακηρύχθηκε αργότερα ηρωική πόλη πλάι στο Μεσολόγγι, το Σούλι και το Αρκάδι.

Η Ημαθία απελευθερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό τον Οκτώβριο του 1912 και από τότε είναι ενσωματωμένη στην Ελληνική Επικράτεια.